Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady postępowania wojewody podczas wystąpienia zdarzenia radiacyjnego o zasięgu wojewódzkim jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005r. w sprawie planów postępowania awaryjnego w przypadku zdarzeń radiacyjnych (Dz. U. Nr 20, poz. 169, z późn. zm.). Rozporządzenie to określa krajowy plan postępowania awaryjnego, w tym sposób współdziałania organów i służb biorących udział w likwidacji zdarzeń i usuwaniu ich skutków, wzór zakładowego planu postępowania awaryjnego oraz wzór wojewódzkiego planu postępowania awaryjnego.

Zgodnie z określonym przepisem wzorem, zostały w poszczególnych województwach przygotowane plany postępowania awaryjnego, które będą podstawą działania w sytuacji wystąpienia zdarzania radiacyjnego o zasięgu wojewódzkim.

W 2007r. zostało opublikowane Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lutego 2007r. zmieniające ww. rozporządzenie w sprawie planów postępowania awaryjnego w przypadku zdarzeń radiacyjnych (Dz. U. Nr 131, poz. 912).

W rozporządzeniu tym został wprowadzony zapis, który nakłada obowiązek wykonywania pomiarów przez placówki pomiarów skażeń promieniotwórczych. Miejsca, częstotliwość oraz zakres pomiarów wykonywanych przez placówki, a także częstotliwość przekazywania przez nie wyników do Centrum do Spraw Zdarzeń Radiacyjnych ustala Prezes Państwowej Agencji Atomistyki.

Dla województwa lubuskiego placówka podstawowa prowadząca pomiary skażeń promieniotwórczych zlokalizowana jest przy Oddziale Badań Radiacyjnych Działu Laboratoryjnego Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gorzowie Wlkp.

Jednym z najważniejszych etapów postępowania wojewody w ramach wojewódzkiego planu postępowania awaryjnego jest ocena zagrożenia w rejonie wystąpienia zdarzenia radiacyjnego poprzez zidentyfikowanie rodzaju i aktywności substancji będącej przedmiotem zdarzenia oraz przeprowadzenie wstępnej oceny rodzaju i aktywności substancji promieniotwórczej, która przedostała się do środowiska. Działania te prowadzone są równolegle wraz z zabezpieczeniem miejsca zdarzenia celem odizolowania od miejsc niebezpiecznych ludzi postronnych w miejscu zdarzenia oraz udzielaniem pierwszej pomocy poszkodowanym. Wykonuje się również działania zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażeń promieniotwórczych.

W zakresie pomiarów dozymetrycznych wojewoda zwraca się o pomoc do specjalistów Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki oraz właściwego terenowo państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego. Efektywność wszystkich prowadzonych działań (w tym likwidacji i usuwania skutków) jest zależna od przeprowadzenia prawidłowej oceny zdarzenia przez odpowiednio przygotowane i wyposażone ekipy dozymetryczne.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gorzowie Wlkp. wykonuje działania w zakresie identyfikacji, pomiaru dawki promieniowania oraz oceny skażeń przy udziale placówki pomiarów skażeń promieniotwórczych funkcjonującej przy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Placówki takie działają w oparciu o wydane na podstawie art. 75 ustawy z dnia 29 listopada 2000r. Prawo atomowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002r. w sprawie stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących pomiary skażeń promieniotwórczych (Dz. U. Nr 239 z 2002r. poz. 2030). Rozporządzenie określa m.in. wykaz stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych, wykaz placówek prowadzących pomiary skażeń promieniotwórczych oraz szczegółowe zadania stacji i placówek oraz sposoby wykonywania tych zadań.

Placówki funkcjonalnie podlegają swym macierzystym instytucjom natomiast merytorycznie ich działanie jest nadzorowane i koordynowane przez Centrum do Spraw Zdarzeń Radiacyjnych Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki.

Prowadzone przez placówkę monitorowanie sytuacji radiacyjnej na terenie województwa lubuskiego polega na systematycznym wykonywaniu pomiarów mocy dawki promieniowania gamma powietrza atmosferycznego, badane są: mleko spożywcze, mięso zwierząt hodowlanych, drób, ryby, warzywa, owoce i zboża oraz grzyby, a także wody powierzchniowe i wodociągowe. Prowadzone pomiary wybranych i wskazanych w harmonogramach Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki materiałów żywnościowych i środowiskowych, przygotowują placówki pomiarowe do działania w sytuacjach nadzwyczajnych, w tym do współpracy z odpowiednimi organami w przypadku wystąpienia zdarzeń radiacyjnych o zasięgu krajowym i wojewódzkim.

Zadania wykonywane przez Placówkę Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych funkcjonującą przy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gorzowie Wlkp. są nierozerwalnie związane z innym ważnym aktem prawnym, regulującym postępowanie wojewody w przypadku konieczności wprowadzenia na terenie województwa, w wyniku zaistniałego zdarzenia radiacyjnego, działań interwencyjnych.

Jest to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2004r. w sprawie wartości interwencyjnych dla poszczególnych rodzajów działań interwencyjnych oraz kryteriów odwołania tych działań (Dz. U. Nr 98 z 2004r., poz. 987). Rozporządzenie określa m.in. poziom zawartości substancji promieniotwórczych w skażonych w wyniku zdarzenia radiacyjnego żywności i wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz w środkach żywienia zwierząt pochodzących ze skażonego terenu. Podaje również wartości poziomów interwencyjnych dla poszczególnych rodzajów działań interwencyjnych.

Wprowadzenie działań interwencyjnych, w związku ze zdarzeniem radiacyjnym, którego zasięg skutków nie przekracza obszaru jednego województwa, następuje w drodze aktu prawa miejscowego, wydanego przez wojewodę właściwego dla miejsca zdarzenia. Bardzo istotnym w procesie decyzyjnym jest właściwe wykonanie pomiarów skażeń promieniotwórczych w poszczególnych, ocenianych grupach żywności, wody oraz środków żywienia zwierząt. Tylko tak przeprowadzona, prawidłowa ocena będzie podstawą do wprowadzenia przez wojewodę działań interwencyjnych.

Działalność Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz Placówki Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych jest bardzo ważnym elementem prawidłowo prowadzonego postępowania i działań podczas likwidacji oraz usuwania skutków zdarzenia radiacyjnego o zasięgu wojewódzkim. Właściwa analiza i ocena zaistniałego zdarzenia, w zakresie identyfikacji rodzaju i aktywności substancji promieniotwórczych, które wydostały się do środowiska możliwa jest jedynie w oparciu o wykonane pomiary i obliczenia. Na podstawie tych informacji wyznaczana jest strefa wokół miejsca zdarzenia, podlegająca stosownym zabezpieczeniom, prowadzone są pomiary pobranych materiałów, a także prób żywnościowych oraz formułowane wnioski w celu podjęcia dalszych działań, w tym podjęcia decyzji przez wojewodę o wprowadzeniu działań interwencyjnych.

Postawione w przepisach prawnych wojewodzie oraz państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu zadania, związane z likwidacją i usuwaniem skutków zdarzenia radiacyjnego o zasięgu wojewódzkim, mogą być realizowane jedynie przy wzajemnej współpracy obu tych urzędów.