Podstawy prawne – krajowe uregulowania prawne dotyczące pracy w narażeniu na promieniowanie niejonizujące

  • Ustawa Kodeks Pracy,
  • Rozporządzenia wykonawcze do Kodeksu Pracy ustanowione przez ministra właściwego do spraw pracy,
  • Rozporządzenia Ministra Zdrowia,
  • Polskie normy.

Obowiązki pracodawcy zatrudniającego pracowników w ekspozycji na pola e-m, wynikające z ustawy - Kodeks Pracy:

  • zawiadomić w terminie 30 dni właściwego inspektora pracy i inspektora sanitarnego o rozpoczętej działalności, związanej z wytwarzaniem pól elektromagnetycznych - art. 209,
  • stosować maszyny i urządzenia zabezpieczające pracownika przed promieniowaniem - art. 215,
  • wyposażać maszyny lub urządzenia, będące źródłem pól e-m w dodatkowe zabezpieczenia, w przypadku, gdy konstrukcja zabezpieczenia maszyny lub urządzenia jest uzależniona od warunków lokalnych - art. 216,
  • wyposażać stanowiska pracy wyłącznie w maszyny i urządzenia, spełniające wymagania dot. oceny zgodności - art. 217,
  • ustalić stopień szkodliwości dla zdrowia pracowników stosowanych procesów technologicznych, związanych z ekspozycją na pola e-m i podjąć odpowiednie środki profilaktyczne - art. 220,
  • oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, związaną z ekspozycją na pola elektromagnetyczne oraz stosować niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko - art. 226,
  • informować pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą i zasadach ochrony przed zagrożeniami - art. 226,
  • przeprowadzać na swój koszt badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, rejestrować i przechowywać wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom - art. 227,
  • zapewnić zatrudnionym pracownikom, zatrudnionym w ekspozycji na pola e-m:
  • odpowiednie profilaktyczne badania lekarskie - art. 229,
  • odpowiednie szkolenie w zakresie bezpiecznego wykonywania tej pracy - art. 2373,
  • odpowiednie środki ochrony indywidualnej - art. 2376,
  • wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dot. bezpieczeństwa na stanowiskach pracy - art. 2374.

   Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 217, poz. 1833).
Zał. 2, Część E. Pola i promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu częstotliwości 0 Hz - 300 GHz.

  • określa szczegółowo parametry charakteryzujące PEM dla celów ochronnych:

środowiskowe:

  • widmo częstotliwości,
  • natężenie pola magnetycznego o ogólnym działaniu na organizm człowieka,
  • natężenie pola elektrycznego,
  • natężenie pola magnetycznego o działaniu miejscowym na kończyny pracownika
  • w zakresie częstotliwości od 0 Hz do 800 kHz.

do oceny ryzyka:

  • dozę rzeczywistą pola magnetycznego strefy zagrożenia,
  • dozę rzeczywistą pola elektrycznego strefy zagrożenia,
  • wskaźnik ekspozycji w strefie zagrożenia (W).
  • ustala obowiązek oznakowania w otoczeniu źródeł PEM, zgodnie z Polską Normą, zasięgów stref ochronnych.

Terminologia pomiarów i oceny ekspozycji zawodowej.
Polskie Normy:
PN-T-06580- 1: 2002. Ochrona pracy w polach i promieniowaniu elektromagnetycznym w zakresie częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz. Część 1. Terminologia.
PN-T-06580-3: 2002. Ochrona pracy w polach i promieniowaniu elektromagnetycznym w zakresie częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz. Część 3. Metody pomiaru i oceny pola na stanowisku pracy.

Ekspozycja na pola elektromagnetyczne:

  • niebezpieczna - ekspozycja na pola ze strefy niebezpiecznej, niezależnie od wartości wskaźnika ekspozycji W,
  • nadmierna - ekspozycja na pola ze strefy zagrożenia, jeżeli wskaźnik ekspozycji W > 1,
  • dopuszczalna - ekspozycja na pola ze strefy pośredniej lub zagrożenia, jeżeli wskaźnik ekspozycji W nie przekracza 1,
  • pomijalna - ekspozycja pracowników na pola ze strefy bezpiecznej.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166).

  • Pracodawca przeprowadza badania i pomiary czynnika szkodliwego, nie później niż 30 dni od rozpoczęcia działalności, związanej z wytwarzaniem pól elektromagnetycznych - § 3 rozporządzenia,
  • Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach - § 16,
  • Zgodnie z § 11 ww. rozporządzenia badania i pomiary pól lub promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości z zakresu 0 Hz-300 GHz wykonuje się w przypadku występowania w miejscach wykonywania pracy stref ochronnych, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 228 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy:
  • co najmniej raz na dwa lata - jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono występowanie tylko strefy pośredniej;
  • co najmniej raz w roku - jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono występowanie również strefy zagrożenia albo strefy zagrożenia i strefy niebezpiecznej.

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów pól lub promieniowania elekromagnetycznego, wykonanych w odstępie dwóch lat, nie stwierdzono występowania stref ochronnych w miejscach wykonywania pracy, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

  • Badania i pomiary wykonują jedynie laboratoria akredytowane, o potwierdzonych kompetencjach technicznych do pomiarów,
  • Pracodawca niezwłocznie informuje pracowników narażonych na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy o aktualnych wynikach badań i pomiarów oraz udostępnia im te wyniki i wyjaśnia ich znaczenie - § 17 ust. 2,
  • Pracodawca prowadzi karty pomiarów, rejestruje i przechowuje wyniki badań i pomiarów pól - § 18,
  • Pracodawca na pisemne żądanie pracownika (byłego pracownika, jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika) niezwłocznie udostępnia mu dokumenty dot. badań i pomiarów pól e-m - § 19.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 180, poz.1860, z późn. zm.).

  • § 2 - zapewnić pracownikowi odbycie, odpowiedniego do rodzaju wykonywanej pracy, szkolenia, w tym przekazać mu informacje i instrukcje dotyczące zajmowanego stanowiska pracy lub wykonywanej pracy.
  • W razie wykonywania pracy na terenie zakładu pracy pracodawcy przez pracownika innego pracodawcy – zapewnić poinformowanie tego pracownika o zagrożeniach dla bezpieczeństwa i zdrowia podczas pracy na tym terenie. Uzyskanie tych informacji pracownik powinien potwierdzić podpisem.

Ramowe programy szkoleń pracodawców wykonujących zadania służby bezpieczeństwa i higieny pracy, pracowników służby bhp i osób wykonujących zadania tej służby obejmują:

  • metody identyfikacji, analizy i oceny zagrożeń oraz oceny ryzyka związanego z tymi zagrożeniami, w tym polami elektromagnetycznymi,
  • metody likwidacji lub ograniczenia oddziaływania na pracowników czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych występujących w procesach pracy.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30.05.1996r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332, z późn. zm.).

  • badania profilaktyczne - wyłącznie lekarze profilaktycy,
  • skierowanie wystawione przez pracodawcę na badania profilaktyczne pracownika zatrudnionego w ekspozycji na pole elektromagnetyczne powinno zawierać:
     - określenie rodzaju badania profilaktycznego (wstępne, okresowe, kontrolne),
     - określenie stanowiska pracy,
     - informacje o występującej na stanowisku pracy ekspozycji na pola e-m,
     - wyniki badań i pomiarów pól na stanowisku.

Wskazówki metodyczne do badań profilaktycznych pracowników zatrudnionych w ekspozycji na pola e-m - zał.1 do rozporządzenia, poz. 6.

  • zakres badań: lekarskie (ogólne, neurologiczne, okulistyczne z oceną soczewki), pomocnicze (EKG, w zależności od wskazań – EEG,
  • narządy krytyczne: układ nerwowy, układ bodźcowotwórczy serca, soczewki, układ hormonalny,
  • częstotliwość badań - co 4 lata,
  • kobiety w ciąży nie powinny być zatrudniane w narażeniu na pole e-m o natężeniach przekraczających dopuszczalne wartości dla środowiska ogólnego (mogą pracować jedynie w strefie bezpiecznej).

Kompleksowa realizacja przedstawionych zasad gwarantuje:

  1. niedopuszczenie do narażenia niebezpiecznego i nadmiernego pracowników podlegających ekspozycji zawodowej,
  2. niedopuszczenie do pracy i przebywania w strefach ochronnych tych pracowników, u których stwierdzono przeciwwskazania zdrowotne do zatrudnienia w polach,
  3. jak najszybsze odsunięcie od pracy w zasięgu stref pracowników, jeśli w ich stanie zdrowia stwierdzono zmiany chorobowe mogące ulec zaostrzeniu pod wpływem działania pól e-m w.cz.,
  4. niedopuszczenie do narażenia niedopuszczalnego osób podlegających ekspozycji pozazawodowej.